Karahüyük

Karahüyük;Malatya il sınırlarında ve Doğu Anadolu bölgesinin güney batısında Fırat havzasının üst platoları oluşturan yaklaşık 1300-1350 m.lik yükselti alan içerisinde yer alır.Arguvan ilçesine 4 km uzaklıkta olan Karahüyük bir iki derece sapma ile 38,18 doğu enleminde ve 38,21 kuzey boylamında bulunur.

KARAHÜYÜK’ÜN TARİHİ,COĞRAFYASI

Bölgenin Yukarı Fırat Havzasını oluşturan Malatya sahası ve dolayısı ile Karahüyük’ün de üçüncü jeolojik çağda oluştuğu sanılmaktadır.

1300-1350 m yükseklikteki plato alanında yer bulan Karahüyük kısmi engebeli,yer yer önemsiz mahalli isimlerle tanınan yükseltili az tepeciklerden oluşan bir arazi yapısına sahiptir.

TARİHÇE

Karahüyük ismi nereden doğmuştur?Yazılı ve yazısız tarihte Karahüyükle ilgili bir isim belgesine rastlanmamıştır.Karahüyük ismi öyle sanılıyor ki Türklerin Anadolu’yu ele geçirmesi ve geçirdiği yerlere,bölgelerin özelliğini içeren Türkçe adlar vermesinden almış olmalıdır.Bu nedenle ismi içerisinde bulunan hüyük (Asar) ile özdeşleştirilmiş olduğundan Karahüyük adı verildiği kuvvetle muhtemeldir.Bazı Osmanlı kayıtlarına göre;tapu ya da nüfus müdürlüklerinde Karahüyük’ün bölgede bulunan büyük sancaklara kayıtlı olduğu görülmüştür.Bir zaman Diyarbakır beylerine bağlı olan Ergani sancağı içerisinde;bir zaman Harput beyliğine bağlı Maden ilçesi nüfusu içerisinde ve Keban nüfus kayıtlarında gösterilmiştir.Malatya il olduktan sonra Karahüyük’de Tahir (Arguvan) nahiyesine alınmıştır.Nihayet 1954 yılında Tahir adı
Arguvan olarak değiştirilerek kaza merkezine dönüştürülünce Karahüyük’te bugünki
konumu ile Arguvan’ın bir köyü olarak kalmıştır.

ÖN TARİHTE KARAHÜYÜK

Karahüyük’ün tarihi geçmişi,Malatya ve yöresi ile iç içe görülmektedir.Bölgede yapılan yüzey araştırması sonucu üç tür seramik örneği,bu bölgenin Milattan Önce (M.Ö.) 5000 yılında iskan gördüğünü doğrulamıştır.Yörenin ana seramiği tek renk olup,ateşte az pişirilmiş koyu astarlıdır.Bu tip seramiğe Hekimkan Kuyuluk Hinsor yakınlarında ve Karahüyük’te sıkça rastlanmıştır.Buradan yola çıkarak Karahüyük’te ilk yerleşim M.Ö.5000’de olduğu söylenebilir.M.Ö.3000 yıllarında seramiğin hamuruna ince kum karıştırılan seramik siyah astardır.Bu tür seramik Anadolu’da Kirbet kerat olarak bilinir.Bununda bolca örneği Karahüyük’te bulunmuştur.Bu da demektir ki Karahüyük M.Ö. 3000’de önemli bir yerleşim konumunda idi.Bir süre suskun duran Karahüyük tekrar M.Ö. 2200-2100 yıllarında eski tunç III.Evresinde karşımıza çıkmaktadır.

Bu dönemi en iyi tanımlayan obje olarak seramik karşımıza çıkmaktadır.Bu seramiğin belirgin özelliği devetüyü ve pembemsi renkte olup,üzerinde süslemeler mat olarak kahverengi,siyah renklerle yapılmıştır.Yapılan süsler geniş bantlar şeklinde olup,kabın üst kısmında yer almaktadır.Yine bu dönemi vurgulayan tunç bilezikler,halkalar ve yüzükler az da olsa ölü hediyesi olarak bulunmuştur.Uzun bir süre anadolu bütünlüğü içinde sessizce yer alan Karahüyük nihayet geç HİTİT beylikleri döneminde tekrar görülmektedir.M.Ö. 1000-700 yıllarını içeren dönemde Karahüyük’te bazı önemli Hitit hiyeroglifi (resim yazısı) kitabe bulunmuştur.Ayrıca yine bu döneme ait kabartmalı taş dikmeler bulunmuştur.Her iki eserden de anlaşılacağı gibi Karahüyük,tarihteki önemi-
ni HİTİTLER döneminde de vurgulamıştır.HİTİTLER döneminden sonra tüm bölge sırası ile Asur,Urartu, Med,Pers,İskender İmparator varisi Seleskoslar,Roma,Bizans,Selçuklu,Danışmend,Memlük,Sasani,Emevi,Abbasi,vs devlet ve devletçikler arasında durmadan el değiştirmiş durmuş.Sonunda Osmanlı Padişahı Yavuz Sultan Selim 1517 yılında Malatya ve havalisini Osmanlı topraklarına katmıştır.Günümüze kadar bir Türk köyü yerleşimi olarak Karahüyük varlığını sürdürmüştür.

Karahüyük köyünün 1560 tarihli kanunu Devri Malatya Tahrir defterinde 31 evli 54 vergi veren ve askerlik yapan nüfusu bulunmaktadır.Yıllık gelirinin1/5’i 7460 akçe olan büyük bir köydür.Buranın tımarı Yusuf adında birine verilmiştir.Vakıf hissesinin tamamı Malatya’daki Şehabiye medresesinin masrafına ayrılmıştır.Bemere mezrası o tarihte bimare adlı bir köydür.Buranında 20 evli,36 askerlik yapan ve vergi veren erkek nüfusu bulunmaktadır.Yıllık gelirinin 1/5’i 4080 akçedir.Malatya’daki Şehabettin Kübra medresesinin masraflarına ayrılmış,geriye kalan 2040 akçe Malatya mirlivasının divanına tahsis edilmiştir.O tarihte Bemere’nin Karadeyin ve Akdemir adında iki mezrası bulunmaktadır.Bemere’nin ne zaman kurulduğu bilinmemektedir.

Ancak tarihi M.Ö.’sine ait bir yerleşim yeri olduğu izlenimi vermektedir.Bemere mezrasında çok eskilere ait olduğu sanılan ev temellerine ve Karahüyük sırları içinde köyün 1 km kuzeyinde Hamza Dede mevkiinde eski mezarlara rastlanmaktadır.

Karahüyük köyünün Ma’mamuret’ül Aziz salnamesine göre 1894-1895 yıllarında toplam 604 nüfusu bulunmaktadır.1980 yılında 615,1985 yılında 589,1990 yılında 475,1997 yılında 323 nüfusu bulunan ve sürekli göç veren büyük bir köydür.

Köyün Bemere mezrasında İsmail dedenin türbesi bulunmaktadır.Bu türbe aynı zamanda sarılık ocağıdır.Sarılık hastalığına yakalananların burayı ziyaret etmekle iyileşeceğine inanılır.Bemere mezrasında Hıdır Babanın türbesi ile İsmail Dede türbesi,köyün içinde Hatuncicim türbesi bulunmaktadır.Türbelerin taşları mezirme tarafından hayvanlarla taşınarak inşa edildiği söylenmektedir.Hatun cicim türbesinin içinde Ali Ağa ve oğlu Kemal’e ait mezarlar vardır.Osmanlı döneminde Karahüyük’ten aşar vergisini Maksut Bey toplarmış.Daha sonra Ali Ağa tarafından toplanmaya devam edilmiş.Ali Ağa,Osmanlıya yakınlığından dolayı gerek otoritesi ile gerekse mal varlığı ile köyün yönetiminde,üretiminde önemli rol oynamıştır.Harput sancağı ile görüşmeye gittiği bir dönemde burada öldürülmüştür.Öldürülüş sebepleri hakkında kesin birşey söylemek mümkün değildir.Derviş Mehmet ( D. 1828 ) Sultan Hatun ( D. 1848 ) İsa köyden ayrıldıktan sonra bir süre Karahüyük’te yaşamışlardır.

Karahüyük’ün oluşumunda çeşitli yöre ve köylerden gelen ailelerin yerleştikleri görülmektedir.1950’li yıllara kadar yani köyden göç başlayana kadar barış ve birlik içinde yaşamışlardır.

1960’lara kadar Karahüyük,civar köylerin ticaret merkezi konumundaydı.Cuma günü kurulan pazar oldukça hareketli ve her ihtiyacın karşılandığı bir pazar yeri idi.Halen Pazar yerinde sulama amaçlı bir havuz bulunmaktadır.Fakat susuzluktan dolayı kulluanılmamaktadır.Köy yerinde 4 adet çeşme 2 adet değirmen atıl durumda ilkokul ve sağlıkevi ile tarım kredi kooperatifi vardır.

Bugün itibariyle 60 kadar aile yaşamını sürdürmektedir.Köyün yol,su,elektrik ve kanalizasyon sorunu kısmen çözülmüştür.

EĞİTİM DURUMU

Köyde 1800’lü yıllarda kimilerin rüştüye dediği fakat Osmanlılardaki Rüştüye kriterlerine pek uymayan 7 yıllık eğitim veren bir kurumun olduğu bilinmektedir.Daha çok din eğitimi ve sosyal bilgiler verilen bu kurum köyde köklü eğitimin temeli sayılmaktadır.Cumhuriyet döneminde yeni Türkçe ile eğitim daha hızlanmıştır.Köy enstitülerinin meslek kursları ile köydeki gençlere el sanatları öğretilmeye çalıştırılmış-
tır.Kendi öğretmenlerini Köy enstitülerinin meslek kursları ile köydeki gençlere el sanatları öğretilmeye çalıştırılmıştır.Kendi öğretmenlerini köy enstitülerinden yetiştirerek köye ve yöreye eğitimin yaygınlaşmasını sağlamışlardır.

1950’lerde eğitim üniversitelere taşınca memuriyetler nedeniyle köy göç vermeye başlamıştır.2002 yılı itibariyle Karahüyük’lünün üniversite mezunu insanının sayısını bilmek oldukça zordur.Okur-yazar olmayan yaşlı kadınlara rastlamak mümkündür.Bu-
na rağmen eğitim oranı %100 civarındadır.

Yörenin diğer köylerinde olduğu gibi eskiden seyirlik oyunları oynanırdı.Düğünlerde deve oyunu,tula,cirit ve kışyarısı oyunlarının şimdilerde unutuluyor olması yaşam kültüründen birşeylerin eksikliğini göstermektedir.

Hazırlayanlar: HAKKI BEYOĞLU-HIDIR PEKŞEN
HALİL YAZGAN-METİN ÖZTÜRK

E-MAIL THIS

PRINT THIS